مسیر گران اتصال

این وضعیت را می توان با بررسی نرخ تورم و نرخ دلار در دو بازه زمانی مشخص عمق بخشید. البته باید به بازار غیررسمی فیلترشکن ها هم توجهی داشت. اندازه بازار عبور از سد فیلترینگ، طبق گزارشی که اخیرا منتشر شد، سالانه ۱۰۵همت برآورد شد. طبق همین گزارش که از سوی مجموعه ای با عنوان دیتاک منتشر شد، هزینه فیلترشکن به ازای هر گیگ، ۸هزار تومان است. البته این رقم در بازه های بحرانی مانند زمان قطعی اینترنت یا جنگ، به دلیل دشواری دسترسی افزایش داشت. در اوج تقاضا قیمت هر گیگ حتی دو میلیون تومان هم قیمت گذاری شد. پس از هزینه خرید گوشی، لپ تاپ و یا هر آنچه به اینترنت وصل شود، باید از اپراتورهای ارایه دهنده خدمات ارتباطی اینترنت خرید. این بسته ها، جمعه روز یک آبان، با 40درصد افزایش قیمت روبه رو شد. «دنیای اقتصاد» در گزارشی با عنوان «افزایش تعرفه در روز تعطیل» به این موضوع پرداخت. این تمام هزینه ها نیست. شاید اگر خواهان بررسی دقیق باشیم توان پاسخ دادن به آن از عهده این گزارش خارج باشد. با این حال کاربران احتمالا برای دسترسی بهتر به اینترنت به سمت استفاده از مودم بروند. چه بسا کاربرانی که از پهن باند ثابت استفاده می کنند نیاز به مودم دارند و اخیرا توسعه شبکه فیبر، نیاز به خرید مودم را افزایش داده است. مودم در بازار محصولات شبکه جایگاهی عمومی دارد. به این معنا که شمار زیادی از کاربران ممکن است بازار هدف آن باشند. اما بخشی از کالای شبکه مانند تجهیزات سرور می تواند گروه محدودی از کاربران اینترنت را درگیر خود کند. این گزارش با بررسی انواع مختلفی از مودم، قیمت آنها را در بازه ای سه ساله، یعنی از آبان ماه سال 1403 تا به امروز مورد بررسی قرار داده است. جدول تغییرات قیمتی نشان می دهد که برخی از این مدل ها گاه سه برابر و برخی دیگر حتی پنج برابر شده اند. این تغییرات به طور عمده ریشه در عواملی مانند تورم و نوسانات ارزی دارد. چراکه واردات در تنظیم این بازار نقش اساسی دارد. با این حال کارشناسان در توضیح بیشتر این رفتار قیمتی، به دلایل دیگری نیز اشاره کردند. اینکه موجودی یک محصول در بازار غیرایرانی که محل تامین بازار داخلی است کاهش داشته باشد یکی از دلایل اصلی تغییر قیمت در بازار شبکه داخل کشور است. گرانی در بازار مودم ها تحلیل تغییرات قیمتی مودم ها در بازه آبان ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۵ نشان می دهد افزایش ها یکدست نبوده و از حدود دو برابر تا بیش از پنج برابر متغیر است. مدل هایی مانند Zyxel VMG3625-T50B با رشد حدود دو برابری در پایین ترین سطح قرار دارند، درحالی که Archer VR400 و برخی مودم های فیبر مانند TP-LINK XX230v به محدوده پنج برابر و بالاتر رسیده اند. مودم های 4G و 5G نیز الگوی مشابهی دارند؛ برخی رشد ملایم تری تجربه کرده اند و برخی دیگر نزدیک به چهار و نیم برابر شده اند. این نوسان ها ریشه در وابستگی کامل بازار شبکه به واردات دارد. به گفته بابک حیدری، فعال بازار محصولات شبکه، تقریبا تمام قطعات و دستگاه ها از خارج تامین می شود و کار داخلی در بهترین حالت به اسمبل یا مونتاژ محدود می ماند. او در مورد دلایل افزایش قیمت محصولات شبکه به طور کلی گفت: «وقتی موجودی در مبداهایی مانند دبی کاهش می یابد، عرضه داخل کشور به سرعت کم می شود. در چنین شرایطی قیمت بر اساس تعداد محدود باقی مانده شکل می گیرد.» او همچنین توضیح داد که پس از تنش های اخیر، حجم ورودی کالا به شکل چشم گیری افت کرده و مسیرهای لجستیکی پرریسک تر شده اند. حیدری در این رابطه گفت: «بارهایی که پیش تر با فاصله زمانی کوتاه تر می رسیدند، اکنون با تاخیر یا احتمال نرسیدن مواجه اند و همین هزینه جابه جایی و ریسک را بالا می برد.» در میان مدل های بررسی شده، مودم های پایه ADSL و VDSL مانند TD-W8961N و TD-W9960 برای خانوارهایی مناسب اند که به اینترنت ثابت معمولی نیاز دارند و تعداد دستگاه های متصل شان محدود است. مدل هایی با پشتیبانی MU-MIMO و سرعت بالاتر مانند Archer VR400 برای خانه هایی با چند کاربر همزمان و نیاز به پوشش بهتر وای فای طراحی شده اند. مودم های 4G و 5G سیار، از جمله سری Huawei CPE و TP-Link MR6400 و M7000، بیشتر به کار کسانی می آید که در مناطق فاقد پوشش ثابت زندگی می کنند یا به اینترنت پشتیبان نیاز دارند. مودم های فیبر نیز برای مشترکانی است که به شبکه فیبرنوری متصل شده اند و می خواهند از ظرفیت واقعی این بستر استفاده کنند. به طور عمومی، فعالان بازار در توضیح افزایش قیمت ها بر دو عامل مشخص تاکید دارند. توقف تولید برخی مدل ها و تمام شدن یا کاهش موجودی در بازارهای منطقه ای. از دیدگاه فعالان بازار، این دو مورد به تنهایی کافی است تا قیمت یک دستگاه در فاصله چند هفته جهش کند، حتی اگر نرخ ارز در همان بازه تغییر چندانی نکرده باشد. از دیدگاه حیدری، وابستگی بازار داخلی به بازار خارجی، یکی از دلایل اصلی تغییرات قیمتی در شرایط کنونی است. او همچنین در توضیح این شرایط گفت: «تا پیش از جنگ، واردات کار چندان سختی نبود. محصولات عمدتا از دبی وارد می شد و در بازار داخل خرید و فروش انجام می گرفت. اما از زمان جنگ، واردات از امارات نیز با محدودیت هایی روبه رو شده است. بسیاری از دوستان هنوز روابط خود را حفظ کرده اند، اما وقتی بار روی لنج گیر می کند و مشخص نیست کجا می ماند، مشکلات ایجاد می شود. مسیر دریایی که قبلا اصلی ترین مسیر بود، اکنون مختل شده است. نود درصد واردات به این شکل بوده است. بخشی از چین، ترکیه و اروپا می آمد، اما قالب اصلی از امارات بوده است. اکنون نیز جنس می آید، اما مثلا اگر قبلا صد واحد می آمد، اکنون نهایتا ده یا هشت واحد می رسد. این یعنی واردات کاهش شدیدی پیدا کرده است.» مجموعه این عوامل نشان می دهد رشد قیمت مودم تنها بازتاب تورم عمومی نیست. کمبود عرضه در مبدا، اختلال در مسیرهای وارداتی و انتظار فروشندگان برای حفظ موجودی در برابر تورم، هر سه نقش پررنگی دارند. تا زمانی که وابستگی به واردات به همین شکل باقی بماند، نوسان های شدید در این بخش از بازار شبکه دور از انتظار نخواهد بود.