ماراتن بی‌پایان برای خریدن آینده فرزندان

به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، دیگر تنها خانواده های ثروتمند نیستند که با وسواس و برنامه ریزی های سنگین تمام وقت و سرمایه خود را پای موفقیت فرزندانشان می ریزند. این شیوه از فرزندپروری پرفشار حالا به پدیده ای فراگیر در همه طبقات تبدیل شده، هرچند کفه ترازو همچنان به نفع مرفهان سنگینی می کند. خانواده های متمول همواره بخش بزرگی از درآمد خود را صرف رشد و شکوفایی فرزندانشان کرده اند اما همان طور که نشریه اکونومیست در گزارش اخیر خود واکاوی کرده، رقابت نفس گیر برای ورود به دانشگاه های معتبر و دست یابی به مشاغل پردرآمد، الگوی سنتی تربیت را به هم زده است. امروز والدین در هر سطح درآمدی تلاش می کنند آینده فرزندان خود را زودتر و با جدیت بیشتری بیمه کنند. از کلاس های پیانو برای کودکان نوپا گرفته تا اردوهای برنامه نویسی و تمرین های تنیس برای نوجوانان، رویکرد خانواده ها به پرورش نسل بعد در تمام لایه های اجتماعی دگرگون شده است. رقم هایی که در این مسیر خرج می شود سرسام آور است. بیش از نیمی از کودکان آمریکایی پس از ساعات مدرسه یا در تعطیلات آخر هفته یک رشته ورزشی را دنبال می کنند. هزینه این فعالیت ها در سال ۲۰۲۴ به طور میانگین تنها برای رشته ورزشی اصلی هر کودک به ۱۰۱۶ دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۱۹ رشدی ۴۶ درصدی را نشان می دهد. این افزایش دو برابر نرخ تورم در همان بازه زمانی است. البته هزینه های مالی تنها بخشی از ماجراست. والدین آمریکایی علاوه بر پرداخت این مبالغ سنگین، هفته ای بیش از ۱۵ ساعت را در مسیر رساندن فرزندان به تمرین ها و گفت وگو با مربیان می گذرانند. این روند عملاً به اندازه یک شغل نیمه وقت از آن ها زمان و انرژی می گیرد. تب کلاس خصوصی از سیول تا لندن همین تب وتاب در بخش آموزش های درسی و مهارتی هم دیده می شود. کلاس های خصوصی سال هاست که در کشورهای ثروتمند آسیایی به یک دغدغه همگانی تبدیل شده است. نظرسنجی های ملی سال ۲۰۲۵در کره جنوبی نشان می دهد که از هر چهار دانش آموز سه نفر به کلاس خصوصی می روند و ۵۷ درصد از خانواده های کم درآمد نیز از این قاعده مستثنی نیستند. این موج حتی به کودکان پنج ساله هم رسیده است. برآوردهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی حاکی از آن است که هزینه متوسط آموزش خصوصی برای هر دانش آموز حدود یک دهم از درآمد قابل تصرف خانوار را می بلعد. اکنون این موج پرهزینه به دیگر نقاط آسیا هم سرایت کرده است. حدود ۲۷ درصد از کل دانش آموزان هندی و ۳۱ درصد از دانش آموزان شهرنشین این کشور در کلاس های تقویتی شرکت می کنند. در چین نیز شتاب رشد هزینه های آموزشی در محروم ترین مناطق بیش از سایر نقاط بوده است. با این حال، این روند در مرزهای آسیا متوقف نمی ماند. در فرانسه از هر سه دانش آموز ۱۵ تا ۱۸ ساله یک نفر معلم خصوصی دارد. در بریتانیا نیز داده های موسسه خیریه آموزشی «ساتن تراست» نشان می دهد که دسترسی دانش آموزان مدارس دولتی به کلاس های تقویتی میان فقیرترین و ثروتمندترین خانواده ها تقریباً برابر شده است. اکنون ۳۷ درصد از دانش آموزان یک چهارم فقیرترین خانواده ها از این کلاس ها بهره می برند که فاصله چندانی با سهم ۳۹درصدی یک چهارم ثروتمندترین خانواده ها ندارد و این شاخص در لندن به ۴۵ درصد می رسد. هرچند گسترش طرح های حمایتی دولت بخشی از این شکاف را پر کرده، اما بار اصلی هزینه ها همچنان بر دوش خانواده هاست. آمارها گویای آن است که ۳۰ درصد از دانش آموزان ۱۱ تا ۱۶ ساله مدارس دولتی بریتانیا به کلاس خصوصی می روند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۵ تنها ۱۸ درصد بود. یافته های پژوهشگران مدرسه اقتصاد لندن و دانشگاه ییل نشان می دهد که در طول تاریخ، هرچه شکاف طبقاتی در کشوری بیشتر بوده، والدین بهای کمتری به ویژگی هایی مانند استقلال فردی یا خلاقیت داده اند. امروز نیز با تقویت این باور که نابرابری در جوامع غربی رو به افزایش است و دیگر تضمینی برای حفظ سبک زندگی طبقه متوسط وجود ندارد، اضطراب والدین به اوج رسیده است. در چنین فضایی تمام تمرکز خانواده ها بر نهادینه کردن روحیه سخت کوشی در فرزندان معطوف می شود و این تربیت پرفشار دقیقاً محصول همین نگرانی است. این ماراتن آموزشی بار مالی فزاینده ای به همراه دارد. بر پایه برآوردهای پروژه تحقیقاتی «حساب های ملی انتقال»، در سال ۱۹۹۰هزینه های مربوط به مدارس خصوصی، کلاس های تقویتی و مربی گری در آمریکا ۱۸ درصد از کل سرمایه گذاری آموزشی در طول عمر یک فرد را تشکیل می داد. این سهم تا سال ۲۰۲۰ به ۲۴ درصد، معادل ۶۸هزار دلار برای هر فرزند رسید. در کره جنوبی اما این عدد خیره کننده تر است و سهم هزینه های خانوار از کل سرمایه گذاری آموزشی در سال ۲۰۲۳ به ۴۲ درصد، یعنی رقم کم سابقه ۱۵۲ هزار دلار رسیده است. نردبانی که به سادگی قابل صعود نیست با وجود تمام این هزینه ها، این روند لزوماً به تحرک اجتماعی و ارتقای طبقه اقتصادی منجر نمی شود. علت روشن است؛ هرچند خانواده های کم درآمدتر نسبت به گذشته بیشتر خرج می کنند، اما ثروتمندان نیز با همان شدت در حال دویدن هستند. شانس کودکان برای پیشی گرفتن از جایگاه اقتصادی والدینشان طی دهه گذشته در فرانسه و اسپانیا درجا زده و در سنگاپور و کره جنوبی به شدت سقوط کرده است. عبور از سد دانشگاه های تراز اول نیز روزبه روز دشوارتر می شود. برای نمونه دانشگاه هاروارد امروز تنها ۳ درصد از متقاضیان را می پذیرد، در حالی که در سال ۱۹۶۰ شانس پذیرش حدود ۳۰ درصد بود. در دانشگاه پکن نیز سهم پذیرش دانش آموزان روستایی که در بازه سال های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۸ یک سوم بود، در سال ۲۰۲۱ به یک ششم کاهش یافت؛ سقوطی که بسیار سریع تر از روند کاهش جمعیت روستایی در چین رخ داده است. حتی عبور از فیلتر دانشگاه و گرفتن مدرک نیز برای فرزندان خانواده هایی که پیشینه تحصیلات عالی ندارند، به معنای رسیدن به قله های درآمدی نیست. گزارش ساتن تراست نشان می دهد هرچند در دهه اخیر شمار فارغ التحصیلان دانشگاهی از این خانواده ها در آمریکا بیشتر شده، اما مابه ازای مالی و مزیت درآمدی مدرکشان ۱۱واحد درصد آب رفته است. در بریتانیا نیز دانش آموختگانی که در خانواده های کم بضاعت بزرگ شده اند، یک دهه پس از فارغ التحصیلی از همان دانشگاه و رشته ای که همتایان مرفهشان درس خوانده اند، ۷درصد درآمد کمتری کسب می کنند. به نظر می رسد در این مسابقه نفس گیر برای خریدن آینده فرزندان، دست بالا همچنان با والدین ثروتمند است.